Korespondencja św. Pawła i Seneki Filozofa

Starożytni pisarze i uczeni nie mieli wątpliwości, że zachowana korespondencja św. Pawła Apostoła z Seneką Filozofem jest autentyczna. Św. Hieronim, wielki autorytet naukowy i teologiczny, tłumacz, komentator i wydawca Starego i Nowego Testamentu (tzw. Vulgata) pisał w dziele De viris illustribus: „Lucjusz Anneusz z Korduby, uczeń stoika Sotiona i stryj poety Lukana, odznaczał się niezwykle wstrzemięźliwym trybem życia, Nie umieściłbym go w katalogu świętych, gdyby mnie nie skłoniły do tego powszechnie czytane listy Pawła do Seneki i Seneki do Pawła. W listach tych Seneka, chociaż był wychowawcą Nerona i w owym czasie człowiekiem niezmiernie wpływowym, zauważa, że życzyłby sobie mieć takie znaczenie wśród swoich, jakie miał Paweł wśród chrześcijan. Seneka został skazany na śmierć przez Nerona dwa lata przed męczeńską śmiercią Piotra i Pawła”. Nieco później do tej korespondencji odwołał się inny wielki doktor Kościoła, św. Augustyn (Listy 153,14). Autorytet tych dwóch uczonych, a także zdanie wybitnego teologa i apologety, Tertuliana, sprawiły, że nikt nie podważał autentyczności tych listów z lat 58-62, które zachowały się we wszystkich najlepszych i najstarszych rękopisach dzieł Seneki. Dopiero przemądrzali humaniści w XV, którzy z upodobaniem wyszukiwali i prostowali rzekome błędy starożytnych, posuwając się nawet do poprawiania języka Platona czy Cycerona, uznali, że korespondencja św. Pawła Apostoła z Seneką należy do klasy apokryfów, a więc nie wyszła naprawdę spod ich pióra. Owi XV-wieczni krytycy powoływali się na dowody ex silentio: to znaczy przemilczanie tej korespondencji przez niektórych apologetów chrześcijaństwa, a także na wypowiedź Laktancjusza, pisarza chrześcijańskiego z IV wieku, który nie uważał Seneki za chrześcijanina.

Treścią wspomnianej korespondencji są w istocie sprawy codzienne, wymiana wzajemnych komplementów i uprzejmości. W jednym z listów Seneka pisze, że czytał niektóre z pism Pawła i jest pełen dla niego podziwu, gdyż mają niezwykłą wartość. Zapowiada, że pragnie zapoznać z nimi cesarza Nerona, co jednak wprawia w niepokój Pawła ze względu na cesarzową Poppeę, która dowiedziawszy się, że odstąpił on judaizmu, może zrazić się do chrześcijan. W liście XII Seneka wyraża Pawłowi współczucie z powodu prześladowań, jakie spotykają chrześcijan niesłusznie oskarżonych o podpalenie Rzymu.

Obecnie zdania badaczy na temat tych listów są podzielone, chociaż wielu wybitnych uczonych nie waha się dzisiaj uznać ich, z wyjątkiem dwóch ostatnich, z autentyczne. Ta wyraźna zmiana stanowiska znajduje we współczesnej nauce uzasadnienie zarówno w najnowszych odkryciach epigraficznych, które dowodzą, że niektórzy krewni Seneki, członkowie rodu Anneuszów, byli chrześcijanami, jak i w szczegółowych badaniach filologicznych tekstu samych listów. Nie bez znaczenia jest także opisane przez św. Łukasza w Dziejach Apostolskich (18,12-17) zdarzenie z życia św. Pawła. Otóż w czasie pobytu Pawła w Koryncie Żydzi oskarżyli go, prawdopodobnie pod koniec roku 51, przed sądem ówczesnego prokonsula Achai Galliona (jego pełne nazwisko brzmiało Lucius Iunius Annaeus Novatus Gallio), który był rodzonym bratem Seneki Filozofa. Powodem oskarżenia było według nich namawianie przez Pawła ludzi do oddawania czci Bogu niezgodnie z Prawem. Gallion nie zgodził się jednak orzekać w tej sprawie, ponieważ uznał ją za wewnętrzną kwestię żydowska, i kazał wyrzucić oskarżycieli z sądu. Jakkolwiek epizod ten trudno uważać za dowód związków Galliona z chrześcijanami, niemniej może on świadczyć o jego sympatii do do nich.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *